Τρίτη, 18 Απριλίου 2017

Προ των πυλών ένα... παγκόσμιο μνημόνιο ;



Του Κωνσταντίνου Μαριόλη

Μάλλον το... πάθημα του 2009 δεν έγινε μάθημα. Ο κόσμος συνεχίζει να δανείζεται σαν να μην υπάρχει αύριο, ή μάλλον με μία... ανώριμη σιγουριά ότι το αύριο θα είναι καλύτερο.
Το παγκόσμιο χρέος (νοικοκυριών, επιχειρήσεων και κρατών) είναι τρεις φορές μεγαλύτερο από την παγκόσμια οικονομική παραγωγή.
Η βόμβα του χρέους εξελίσσεται σε παγκόσμιο φαινόμενο και δείχνει ότι ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με μία «φούσκα» που κινδυνεύει να σκάσει ανά πάσα στιγμή και να συμπαρασύρει στην άβυσσο την παγκόσμια οικονομία.
Μέσα σε δέκα χρόνια το παγκόσμιο ιδιωτικό και δημόσιο χρέος εκτινάχθηκε από τα 144 τρισ. δολάρια, στα 215 τρισ. δολάρια.
Η μερίδα του λέοντος ανήκει στις αναδυόμενες οικονομίες, οι οποίες ακολούθησαν το «κακό» παράδειγμα των ανεπτυγμένων αγορών και στήριξαν στην τεράστια ανάπτυξή τους σε δανεικά. Σύμφωνα με το Διεθνές Χρηματοπιστωτικό Ινστιτούτο (IIF), το χρέος των αναδυόμενων αγορών αυξήθηκε από το 2006 έως το 2016 κατά 350%, από τα 16 τρισ. δολάρια, στα 56 τρισ. δολάρια.
Είναι εντυπωσιακό ότι το 1996 το συνολικό χρέος των αναδυόμενων αγορών βρισκόταν στο... πενιχρό επίπεδο των 7,4 τρισ. δολαρίων.
Πρωταγωνιστικό, επίσης, ρόλο παίζουν τα κράτη και κυρίως τα ανεπτυγμένα.
Το κρατικό χρέος οδηγεί την αύξηση του συνολικού χρέους των ανεπτυγμένων οικονομιών, με τις ΗΠΑ και τη Μ. Βρετανία να διπλασιάζουν το δημόσιο χρέος από τα ιστορικά – και για τις δύο οικονομίες – επίπεδα του 2006 μέχρι σήμερα.
Στην ίδια περίοδο, Ευρωζώνη και Ιαπωνία εμφάνισαν αύξηση του δημόσιου χρέους της τάξης του 50%.
Το κακό είναι ότι οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου συνεχίζουν και σήμερα στο ίδιο μοτίβο.
Η Ιαπωνία πέρασε προϋπολογισμό-ρεκόρ που προβλέπει ότι το 35% θα είναι δανεικά, ενώ οι ΗΠΑ αύξησαν το ομοσπονδιακό χρέος κατά 1,3 τρισ. δολάρια μόνο το 2016. όσο για την Κίνα, τα στοιχεία προκαλούν δέος: μόνο το χρέος των επιχειρήσεων διαμορφώνεται στο 170% του ΑΕΠ.
Το δυσβάσταχτο χρέος συνεπάγεται ότι ο πλανήτης αναμένεται να παραμείνει «εγκλωβισμένος» σε περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, καθώς η αύξησή τους θα δυσκόλευε την εξυπηρέτησή του και θα διέλυε επιχειρηματικούς και κρατικούς προϋπολογισμούς τόσο στις αναδυόμενες όσο και στις ανεπτυγμένες οικονομίες.
Υπάρχει λύση;
Η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να λείπει.
Διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ (179%), μετά την Ιαπωνία (244%). Η «βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους» έχει αναδειχθεί στο... άγιο δισκοπότηρο για την ελληνική οικονομία και πάνω σε αυτή βασίζονται όλες οι συζητήσεις και οι πολιτικές αποφάσεις που κρίνουν το μέλλον της χώρας.
Βάσει της μη βιωσιμότητας λαμβάνονται πολλά από τα δημοσιονομικά μέτρα, ενώ τα μεσοπρόθεσμα μέτρα ελάφρυνσης αποτελούν σήμερα το «καρότο» για την κατά γράμμα υλοποίηση του προγράμματος.
Πόσο βιώσιμο είναι το παγκόσμιο χρέος;
Αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι εδώ και πολλά χρόνια το παγκόσμιο χρέος δεν είναι βιώσιμο. Ορισμένοι από αυτούς υποστηρίζουν ότι ο κόσμος μας πλησιάζει στο σημείο που θα πρέπει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα και εκτιμούν ότι μέσα στο 2018 ενδέχεται να υπάρξουν ενέργειες προς αυτή την κατεύθυνση.
Οι λύσεις, ωστόσο, μόνο εύκολες δεν είναι.
Αν κρίνουμε από τον τρόπο που χειρίζονται οι παγκόσμιοι οργανισμοί τις υπερχρεωμένες οικονομίες, όπως η ελληνική, τότε η λύση είναι ένα «παγκόσμιο μνημόνιο» και λιτότητα σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη.
Μία συνταγή που δεν έχει φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Επίσης, η λιτότητα μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα, ενώ θα επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό τους τζίρους των επιχειρήσεων, επιδεινώνοντας την ικανότητα εξυπηρέτησης των χρεών τους.
Στο τέλος του περασμένου έτους, το ΔΝΤ προειδοποίησε για ευρύτερους κινδύνους που απειλούν την παγκόσμια οικονομία.
Παρά τα σημάδια που δείχνουν ανάκαμψη, το ΔΝΤ υποστηρίζει ότι ο κίνδυνος χαμηλής ανάκαμψης, υψηλού χρέους και αδύναμων τραπεζών θα μπορούσε να οδηγήσει τον κόσμο σε... επικίνδυνα μονοπάτια.
Ο τεράστιος όγκος του χρέους ανοίγει το δρόμο για μία άνευ προηγουμένου διαδικασία ιδιωτικής απομόχλευσης που θα μπορούσε να ανακόψει την εύθραυστη οικονομική ανάκαμψη.
Το «καζίνο» των παραγώγων
Μία ακόμη πηγή κινδύνου είναι η αγορά των παραγώγων, όπου η μόχλευση και η απουσία «καλύψεων» μπορούν να οδηγήσουν σε ακραίες καταστάσεις στην περίπτωση ατυχήματος.
Πολλοί θα πίστευαν ότι μετά την Lehman Brothers οι παγκόσμιες ρυθμιστικές Αρχές... έβαλαν μυαλό.
Όμως 8 χρόνια μετά, οι κεντρικές τράπεζες και οι ρυθμιστικές αρχές αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τα παράγωγα συμβόλαια δεν έχουν περιοριστεί καθόλου.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασαν πρόσφατα οι FT, επικαλούμενοι τον Ινδό οικονομολόγο του ΔΝΤ, Manmohan Singh, η παγκόσμια αγορά εξωχρηματιστηριακών παραγώγων εμφανίζει έλλειμμα «καλύψεων» ύψους 3-4 τρισ. δολαρίων.
Και μπορεί η εν λόγω «τρύπα» να είναι μικρή σε σύγκριση με τον συνολικό όγκο της παγκόσμιας αγοράς που διαμορφώνεται στα 600 τρισ. δολάρια, όμως αντανακλά τον... καθαρό κίνδυνο που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες  αν εκκαθαρίσουν τις συναλλαγές.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, η παγκόσμια αγορά εξωχρηματιστηριακών παραγώγων ήταν «ακάλυπτη» κατά περίπου 3,69 τρισ. δολάρια στο πρώτο εξάμηνο του 2016, έναντι 3,74 τρισ. δολαρίων το 2009.